5.6 Het lucifer effect

Orders opvolgen

Dat is in 2 woorden het Lucifer Effect. Wat zich typeert door het orders opvolgen van anderen door blinde gehoorzaamheid aan een externe autoriteit boven eigen autoriteit. Zelf nadenken over een situatie is ondergeschikt aan de invloed van een externe factor, namelijke de autoriteit. Een autoriteit die komt in veel verschillende vormen van religieuze leiders, dictators, presidenten, bankiers, stamoudsten, autoritaire familieleden en ga zo maar door. De blinde gehoorzaamheid die in verschillende mate voorkomt, typeert de ordevolger die in ons allemaal verstopt zit. Bij de één meer dan de ander.

Een ordevolger is een persoon die luistert naar de orders of wetten van anderen, boven eigen gezond verstand. Het zijn juist de ordevolgers die zorgen voor de grootste misdaden in de menselijke geschiedenis. De blinde gehoorzaamheid om te doen wat is opgedragen, meestal uit angst voor repercusies, imagoverlies, identiteitsverlies en de straf om niet meer bij de groep te horen.

Zoals beschreven in de paragraaf over angst, heeft iedereen een identiteits- referentie- en onderzoekskader, van waaruit ze de wereld zien. In veel gevallen is de identiteit gebaseerd op dualiteit en daarmee omvat het een deel van de daadwerkelijke wereld. Hieruit ontstaat de zogenaamde groeps/kuddevorming. Het Lucifer Effect kan ingezet worden om van de zwaktes en onzekerheden die hieruit ontstaan gebruik te maken. Een goed persoon kan daardoor transformeren in een persoon die slechte dingen uithaalt. Een eerdere engel wordt een zogenoemde duivel en voert orders uit die andere mensen kan onderdrukken, pijn kan doen en in uiterste gevallen kan vermoorden. Het lucifer effect zie je dominant terug in onderdrukking van geweldloze opstanden, in oorlogen, in het ophitsen van mensen tegen anderen, de zij en wij gedachte die in stand gehouden moet worden binnen groepen. Bij het Lucifer effect is het juist een autoriteit die als minderheid de meerderheid weet te overtuigen wandaden uit te voeren door gehoorzaam te zijn aan zijn of haar orders, ondanks dat dit de ethische waarden vaak overruled.

Een paar voorbeelden:

Dit zie je terug bij de Standing Rock Pipeline in Amerika, waar geweldloze protesten van Inheemse bevolkingsgroepen worden neergeslagen door politieagenten die orders opvolgen van hun “meerderen”. Gemilitariseerd proberen ze de inheemse bevolking van hun land te verjagen om zo een oliepijpleiding aan te kunnen leggen.

Je ziet het terug bij militairen die een drone besturen om aanvallen uit te voeren op doelen duizenden kilometers verderop. De order wordt gegeven om de bom af te schieten waarbij terroristen en burgers omkomen.

Je ziet het terug bij de blinde gehoorzaamheid van de inwoners van Noord-Korea die geprogrammeerd de orders van de leider opvolgen.

Je ziet het bij de blinsekten15.jpgde gehoorzaamheid van Sekteleden van de Jim Jones Cult, die zich aansloten bij een groep en als 1 grote groep op order van Jim Jones zelfmoord pleegden. Wie niet het gif voor de zelfmoordactie in wou nemen, werd door andere sekteleden op grond van orders alsnog geïnjecteerd met het gif. Als je vluchtte werd je door andere sekteleden die je als vriend of familie zag neergeschoten, omdat je niet de orders opvolgde.

Allemaal gebaseerd op grond van orders opvolgen van verschillende vormen van autoriteiten. Bovenstaande voorbeelden zijn voorbeelden van blinde gehoorzaamheid en geloof in een leider boven hen. Een gevaar voor henzelf en voor anderen. Gebaseerd op een ideologie en aangestuurd door een kleine meerderheid die bepaald wat de onderdanige voor wandaden uithaalt tegen zichzelf, tegen anderen en de wereld.

Order opvolgen is dan ook de basis voor het Lucifer Effect. Want de meeste mensen zijn van nature niet slecht. Dat is een illusie. De mens heeft positieve en negatieve mogelijkheden in zich. Als je kijkt naar de huidige westerse samenleving, dan kun je concluderen dat de mens van nature niet slecht is, zolang er aan de basis behoeftes wordt voorzien doet de mens zijn medemens grotendeels weinig aan. De grootste wandaden die gepleegd worden door de mens, worden gedaan door het opvolgen van orders van minderheden die een positie van “macht” of te wel autoriteit binnen een groep innemen. Mensen zijn bevattelijk voor autoriteit en de orders die vanuit deze posities gegeven worden. In welke vorm de autoriteit zich manifesteert.

Interessant is het feit dat autoriteiten vaak de schuld van een incident of wandaad legt bij het individu. Door het individu te berechten, te ontslaan, uit zijn of haar ambt te zetten etc is het gevaar weer even geweken. Dit soort berichtgeving is erop gericht om het publiek weer rustig te houden. Het voelt veilig om te weten dat een gevaarlijk individu onschadelijk is gemaakt. Een paar jaar later kom je er jammer genoeg weer achter dat er weer zo’n zelfde incident heeft plaatsgevonden. Het was toch maar eenmalig? Het was toch een ziek persoon? Nee. In de meeste gevallen is het de situatie en de omstandigheden die mensen of groepen aanzet om anderen te onderdrukken op wat voor manier dan ook die de meeste slachtoffers eisen.

De autoritaire instellingen willen het grote publiek alleen laten geloven dat dit gestopt is en dat de slechtheid in de persoon zit, niet in de situatie of het instituut. Zou het de situatie zijn? dan zou de omgeving en werkwijze van de autoriteit aangepast moeten worden. Dat is niet de nummer 1 bedoeling van een autoriteit, alleen als dat in het voordeel is voor meer controle en invloed van deze autoriteit. Deze wil liever meer controle over mensen dan minder. Zolang de mens in het algemeen dit inzicht niet krijgt, zullen zij continue voor de gek gehouden kunnen worden door de instellingen waarin zij hun geloof leggen en zullen deze instellingen hun macht behouden en het liefst willen uitbreiden en centraliseren. Houd bovenstaande in gedachten, je zal het terug zien in de mainstream media, in de verklaringen van autoritaire instellingen, je zal het zelfs bij je familie die bepaalde waardes hebben terugzien.

Het Lucifer Effect en het gedane onderzoek:

Het Lucifer Effect is gebaseerd op het onderzoek wat door doctor in Psychologie Dhr. Zimbardo is uitgevoerd. Het is het Stanford Prison project wat in 1971 plaatsvond in de kelders van Stanford University. Zijn idee was om uit te zoeken of een zelf gecreëerde gevangenis met gezonde jongemannen hetzelfde resultaat geeft als een normale gevangenis waarin daadwerkelijke gevangen leven. Daadwerkelijke gevangenissen waarin onderdrukking van gevangen in grote plaatsvond. Dit deed hij om te onderzoeken of de situatie of het individu de stuurder was van het mensonterende gedrag binnen situaties en gevangenissen. Want 9 gezonde nette jongemannen zouden gezien de aangenomen theorie van het slechte en duivelse individu niet kunnen zorgen voor bewakers die gevangen slecht zouden behandelen. Dit was niet mogelijk omdat het individu die goed is goed doet en degene die slecht is slecht doet. De situatie van naar school gaan tot gevangenisbewaker zou hier niets aan veranderen.

“dat was de gedachte in die tijd”

Dhr. Zimbardo ging daarop een gevangenis nabouwen in de kelder van de universiteit. Deze werd gebruikt om 9 vooraf geteste, gezonde jongemannen op te sluiten als gevangenen en te laten bewaken door 9 wederom gezond geteste mannen. Geen van de jongens wist vooraf bij de aanmelding tot  welke groep zij zouden behoren. De bewakers of de gevangen, het was geheel random. Pas net voor de start van het onderzoek werden de jongens ingedeeld in 2 groepen.

De gevangen werden daarop officieel door politieagenten op een onbekend tijdstip opgepakt, naar het bureau gebracht en beschuldigd van een bepaalde misdaad. Met handboeien en al werden zij naar de gevangenis gebracht.

Zij noot: De bewakers kregen van Dhr. Zimbardo, die de gevangenisdirecteur speelde, instructies en AAEAAQAAAAAAAAJWAAAAJDkyZGQxYjIxLTY5ZmQtNDYyOS05MGEwLTY5ODFhZDZhYWUxZQ.jpgtips doorgespeeld, hoe zij het beste de gevangen op een onderdrukkende manier konden behandelen mocht dit nodig zijn. Zonder dat dhr. Zimbardo het doorhad, zorgde hij hier vooraf al voor een bepaalde mate van invloed.

Hij gaf de bewakers informatie en instructies, om de bewakers niet geheel onwetend aan het werk te laten gaan. Hij vertelde hen wat ze moesten doen en hoe het in de gevangenis eraan toegaat.

De jonge bewakers gingen daarop aan de slag verdeeld over 3 dagdelen. Stap voor stap werden de gevangenen harder aangepakt. In het begin leek het een spelletje, maar hoe langer de uren en dagen duurden en hoe meer incidenten er onstonden tussen gevangenen en bewakers, hoe harder de bewakers hun autoriteit lieten gelden. De bewakers begonnen de gevangenen eten te ontzeggen, de gevangen moesten s’nachts wakker blijven om oefeningen uit te laten voeren wegens straf voor eerdere “ongehoorzaamheid”, gevangenen moesten met een zak over het hoofd en geketend naar de wc, er werd veel gescholden, zelfs seksuele onderdrukking werd in bepaalde mate toegepast om de gevangenen te onteren. De gevangenen werden door stelselmatige aanvallen en ontzegging van rechten zo sterk onderdrukt, dat zij op den duur één voor één geestelijk gebroken werden. Sommigen waren in het begin opstandig en lacherig omdat het een test was tussen jonge geestelijk gezonde mannen. Maar al binnen 24 uur was er niets meer van deze lacherigheid en opstandigheid over.

De bewakers veranderden steeds verder in sadisten. Ondanks dat in de bewakers groep ook jongens waren die moeite hadden met het gedrag van hun medebewakers, gingen zij toch met hen mee en durfden ze er niet sterk tegen in te gaan. Je zag ook een hiërarchie ontstaan binnen de bewakersgroep.

Na verloop van tijd hadden de meeste gevangen zich overgegeven aan hun steeds sadistisch wordende bewakers. In dit geval beantwoorden zij aan de onderwerpende, sadistische en mensonterende verzoeken van de bewakers. Hun geest was gebroken door de autoriteit in de vorm van bewakers, de cellen, mensonterende oefeningen en het gevoel niet meer te kunnen ontsnappen. Zij waren zo ver in het hele onderzoek verzeild geraakt, dat ze zelfs vergaten dat zij zelfstandig op konden stappen en weg konden gaan, wanneer zij maar wilden. In het gesloten contract was dit namelijk afgesproken. Hierbij moet wel een punt worden gemaakt, dat 1 jongen gestopt is, ondanks dat de gevangenisdirecteur, dr. Zimbardo, die hem probeerde over te halen om te blijven. 

De rest van de jongens verzette zich binnen in de gevangenis of gaf zich later over aan de situatie en de autoriteit in de vorm van bewakers. Slaap en eten kregen ze haast niet. Ze werden rond gecommandeerd, geketend begeleid naar de wc, waar zij onderweg “peroongeluk” tegen muren werden aangeduwd. Het Lucifer Effect was ontstaan. De gewone nette jongens waren veranderd in beulen en misdadigers. Allemaal door de situatie die ontstaan was. De andere groep probeerde tegengas te geven maar had niet de middelen om er tegen op te kunnen staan. De situatie had een “hel” op aarde gecreeerd voor jongens die een paar dagen daarvoor in vrijheid leefden.

Zelfs de ouders van de jongens, een pastoor, hun advocaten werden beïnvloed door de situatie en speelden zonder dat ze het door hadden mee in de gewenste rol van de bewakers en de gevangenisdirecteur. De autoriteit van de psycholoog en de gevangenisdirecteur dhr. Zimbardo had zoveel invloed dat zij eerder geloofd werden dan hun eigen kinderen. Een hele bijzondere ontwikkeling. De ouders waren zelfs afstandig tegenover hun kinderen, die er in bepaalde gevallen slecht uitzagen en er zowel lichamelijk als psychisch slecht aan toe waren.

Maar dat niet alleen. Zelfs dhr. Zimbardo die het project bedacht had, ging helemaal op in zijn rol als gevangenisbewaker. Hij werd stap voor stap meer autoritair tegenover bewakers en gevangen. Hij gaf toe aan angsten voor een mogelijke ontsnappingspoging van buiten de gevangenis, verplaatste de gevangen zodat ze niet konden ontsnappen en manipuleerde gevangenen voor zijn gewin en voor het project. Niemand  binnen het project dacht dan ook aan het stopzetten van het project. Niemand zag hoe erg het was en hoe erger het met het uur en een dag werd. Pas toen er een outsider binnenkwam in de vorm van een vriendin van Zimbardo, werd het project na ontstane ruzies tussen Zimbardo en de vriendin beëindigd. Zij schrok van wat er zich afspeelde in de gevangenis en de verandering van haar goede vriend Zimbardo zijn karakter. Tijdens het bezoek van haar aan het project, kwam zij in contact met één van de bewakers, Hellman, die de nachtdienst in zou gaan. Zij zag deze bewaker na het gesprek als een erg nette, wel bespraakte jongen. Uit het voorafgaande psychologische onderzoek aan het project bleek dit ook zo te zijn. Maar dit hele beeld over deze jongen veranderde snel. Via videobeelden van camera’s in de gevangenis kreeg zij een heel andere Hellman te zien. Namelijk niet de nette, welbespraakte jongeman, maar als bewaker een sadistische, onderdrukkende, mensonterende Hellman, die met een knip van de vingers veranderde van goed naar kwaad. Dit liet zo’n indruk op haar achter, dat zij haar goede vriend Zimbardo hierop aansprak. Laatstgenoemde was hier niet van gediend en trad op als de autoritaire man die hij was geworden. Er ontstond een enorme ruzie. Na dit incident en het pijnlijke afscheid tussen de twee, werd hij wakker geschud en kreeg hij door hoe zo’n vat de gehele rol, het project en illusionaire situatie op hem had. Het hele project was een onderzoeksobject die ieder die ermee te maken had opslokte en voor het karretje had gespannen. Een situatie die van goede personen slechte personen maakte en ervoor zorgde dag jonge mannen die niets hadden gedaan mensonterend behandeld werden.

Het is belangrijk om te snappen, dat Zimbardo de bewakers van te voren en tussentijds zimbardo_2.jpginstructies gaf. Het is dus niet zo dat de jongens zelf alle mensonterende agressie tegenover de gevangen bedachten. Zimbardo heeft hierdoor grotendeels gespeeld als de autoriteit, die orders gaf aan zijn ondergeschikten. In plaats van dat de jongens door de gevangenissituatie slecht werden, werden zij grotendeels sadistisch doordat zij instructies kregen om zich op een bepaalde manier te gedragen. Waarom is dit belangrijk?

 

Zimbardo heeft met het onderzoek aangetoond dat externe autoriteit, gehoorzaamheid en orderopvolging met elkaar samengaan. Dit creëert de situatie, die ervoor zorgt dat mensonterende acties ontstaan en zich langzamerhand verergeren. Uiteindelijk is het zo, dat een genomen stap richting sadisme, makkelijker ruimte geeft om weer een stap verder te nemen en weer een stap verder richting sadisme. Grenzen worden verlegd. Wat jein het verleden terugziet in de vroegere Duitse concentratiekampen, Guantanamo Bay, de massamoord in Indonesië op communisten, waar miljoenen mensen op orders van minderheden zijn vermoord en de situatie er mede voor gezorgd heeft dat de mens als een automatisme vreselijke wandaden uitvoerde, uit druk, uit overtuiging, uit groepsgevoel, uit angst etc. Er moet altijd een oorzaak zijn en die licht eigenlijk altijd bij het geven van orders door een autoritair gezag en de blinde gehoorzaamheid er aan.

“De mens is beinvloedbaar zolang ze niet voor zichzelf kan denken en de ware bestemming niet heeft gevonden. Tot die tijd bied onzekerheid, zelfhaat en angst de mogelijkheid tot sadisme”

Voorbeeld 1:

De Duitse Nazikampen. Waar mensen werden verhongerd, mishandeld en vermoord. Duitse Kampleiders die als innerlijk slecht werden gezien, werden na de oorlog onderzocht op mogelijk psychologische ziektes. Het bleek dat deze mannen in het algemeen net zo psychologisch gezond waren als de “standaard man of vrouw”. Waar 1 vroeger bakker was in zijn dorp, een vriendelijke man was en een groot gezin had. Bleek hij in de situatie van kampbewaker een meedogenloze man te zijn, die orders opvolgde en mensen vermoorde, mishandelde en afvoerde naar het volgende station in volgestopte wagons. Er zijn vele van deze gevallen, waar de man een man van het dorp of stad is en tegelijkertijd door druk, overtuiging, angst en externe autoriteiten langzamerhand veranderd in een sadist en andere groepen als mensonwaardig ziet en behandeld. De bakker is 1 van de voorbeelden waarin een persoon zoals de buurman, buurvrouw, slager, ambtenaar, boutiqueverkoper veranderd van een aardig gezond persoon, in een persoon die andere kwaad kan doen.

Voorbeeld 2: 

Guantanamo Bay is een gevangenisoord waar “terroristen” worden opgesloten. Veelal mensen die vaak zonder proces opgesloten worden en mensonterend worden behandeld door de bewakers en medewerkers. Er wordt gespot met hun geloof, ze worden s’nachts wakker gehouden door luidde (Metal) muziek en worden mede gewaterboard om een bekentenis of bruikbare informatie op te eisen. De gevangenisbewakers die dit uitvoeren doen dit op grond van gegeven orders. Zij zijn onderdanig aan hun leiders en gezagsvoerders, dat zij andere mensen mishandelen en zwaar onderdrukken, die mogelijk onschuldig zijn. Door blinde gehoorzaamheid sluiten zij mensen met een iets ander pigment en achtergrond op. Zie hiervoor ook de Verdeel en heerstechniek, als uitleg voor de huidige oorlog tegen terrorisme. 

Maar zo zit het niet alleen met bovenstaande situaties. In het leger wordt je persoonlijk afgebouwd om blindelings orders op te volgen. Zij worden deels een robot in dienst van de gezaghebber, die continue binnen een aantal jaar gewisseld wordt. In het leger gebeurd dit, maar ook zoals eerder aangegeven door bijvoorbeeld onderdrukkende opvoeding, maatschappij of leiders van een land of religie. Hiërarchie wordt al van jongs af aan ingebouwd in de bedrading van de hersenen en kan maar al te vaak opgeroepen worden wanneer het nodig is, omdat er mogelijk te weinig eigen onderzoek en reflectie is van de aangeleerde identiteit. Zoals Dhr. Zimbardo het goed in zijn boek beschrijft. Een groot deel van de mensen denkt dat zij niet zo zullen zijn als de kampbewaker, de militair, de gevangenisbewaker van Stanford University. Neem dit niet te snel aan, want ononderzochte onwetendheid is juist de val, die juist deze rollen op gaat roepen in een bepaalde situatie. Dit is waarheid boven Illusie en is niet bedoeld om sommige lezers bang te maken. Dit is realiteit en dat laat de geschiedenis wel zien. Het onder ogen komen en bewust worden van dit feit, is de eerste stap naar overwinning en het worden van een mogelijk held, die in bepaalde situatie niet met de massa of autoriteit meegaat.

Zoals de misleidingen uit de vorige paragraaf laten zien, zullen misleiders gebruik maken van manieren om mensen te overtuigen, te beinvloeden en te controleren. Door Charisma, de stem van de meerderheid, aanval op de persoon, agressie, ridiculiseren, afleiding, verdeel en heersen, door geloof te gebruiken en ga zo maar door. Ze zijn in essentie gemaakt om te misleiden, niet om de waarheid te vinden. Waarheid zit in de continue ontdekking van jezelf op elk een nieuwe manier, je eigen groei, identiteit, je eigen verantwoordelijke autoriteit en tegelijkertijd de gemeenschappelijke verbondenheid met de basis, met alles om je heen.

Het Lucifer Effect 2, Milgrams onderzoek:

images (14).jpg

Het Milgram onderzoek, was opgestart om te onderzoeken wat autoriteit en het geven van orders voor invloed heeft op mensen en hun gehoorzaamheid aan autoriteit. Door een medetestpersoon op grond van orders schokken toe te dienen. Die in meerdere stappen oplopen van een kleine tot een dodelijke schok. Hoever zouden mensen gaan terwijl degene die de schokken toegediend kreeg lichtelijk tot zwaar protesteerde? Zouden ze de dodelijke schok geven of toch kiezen om hun medemens te ondersteunen en te helpen?

Het jaar 1962:

Via een krantenadvertentie werd een verzoek aan mannen van de leeftijd tussen 20 en 50 jaar gedaan om zich aan te melden voor een onderzoek, die op de Yale universiteit werd afgelegd. Voor dit onderzoek kreeg elk testpersoon een beloning in de vorm van geld ad. 4 dollar, voor een test van een uur.

In de opstelling van het onderzoek was er 1 proefpersoon en waren er 2 acteurs in de vorm van de testpersoon en de onderzoeker. Wat de proefpersoon niet wist, was dat de andere deelnemer een acteur was. De loting van de rol Leraar en leerling waren voorafgaand aan het project al bepaald. Wie welke rol kreeg was daarmee al doorgestoken kaart en de rolverdeling van het het hele onderzoek was al van te voren bepaald, zonder dat de proefpersoon hiervan op de hoogte was. Hierdoor waren zowel de leraar als leerling beiden in eerste instantie gelijken van elkaar. 2 mensen die zich hadden aangemeld om een onderzoeker tegen vergoeding te helpen. Dit is belangrijk om te realiseren.

Het fictieve doel van het onderzoek:

Het fictieve doel van het onderzoek dat aan de proefpersoon werd medegedeeld, was het testen van het geheugen en verbeteren van de testpersoon zijn geheugen. Dit probeerde de onderzoeker te bewerkstelligen doormiddel van het pressiemiddel van een schok bij het geven van foute antwoorden. De test was multiplechoice. De leraar stelde de vraag waarop de leerling antwoord gaf door 1 van de multiplechoicevragen door te geven. Bij elk goed antwoord werd de volgende vraag gesteld en bij elk fout antwoord werd een schok toegediend door de leraar. Met elk fout antwoord en met elke schok werd de mate van spanning met 15 volt verhoogd.

De rolverdeling en opzet was als volgt: 

Er zijn 2 kamers. In de ene kamer zit de proefpersoon of te wel leraar + onderzoeker. Deze kamer is de controlekamer. Hier neemt de leraar plaats achter een bureau met een schokapparaat, een intercom en een aantal vellen papier met vragen en antwoorden. Het schokapparaat heeft de beschikking over 30 niveau’s. De oploop van de voltages is dus geleidelijk. Met 15 volt (ongevaarlijk) als begin en 450 volt (levensbedreigend/dodelijk) als eindstation. Deze voltages plus mogelijke schade is op het apparaat weergegeven. De proefpersoon is hier dus van op de hoogte.

In de andere kamer er tegenover zat de acteur, of te wel leerling, die zogenaamd verbonde200px-Milgram_Experiment_v2.pngn werd met het schokapparaat. Deze kamer was afgesloten. Er was tijdens de test daardoor alleen via de intercom contact tussen de proefpersoon en deelnemer mogelijk. Voor de test maakten de leraar (proefpersoon) en leerling met elkaar kennis en zag de leraar hoe de leerling werd verbonden met het schokapparaat. Dit om het gevoel van realiteit op te roepen en er vriendelijk contact was geweest tussen de 2 personen.

Voordat de test daadwerkelijk begon, kreeg de leraar zelf een schok van 45 V toegediend om te ervaren hoe dit voelde. Hierdoor zou hij zich kunnen visualiseren wat een schok van 200 a 300 volt zou kunnen doen met een mens.

Na het geven van deze schok, startte het onderzoek.

Het verloop:

Zoals natuurlijk al vaststaat, geeft de acteur, leerling goede antwoorden, maar ook veel foute. Bij elk fout antwoord geeft de leraar een schok en wordt het voltage verhoogd. Met elke schok werd de schreeuw om hulp en het stoppen van het onderzoek groter. De leerling kon de schokken na verloop van tijd niet meer aan en ervaarde enorm veel pijn. Zo gaf hij via de intercom aan dat hij bij 200 volt wou stoppen en last van zijn hart kreeg. Hij had last van hartfalen. milgram-300x240.jpgOndanks deze roep om hulp ging een heel groot gedeelte van de leraren door. In eerste instantie hadden veel leraren, proefpersonen moeite om rond de 200 volt verder te gaan. Ze ervaarden stress, voelden sterke spanning in hun lichaam, begonnen gespannen te lachen en wilden eigenlijk stoppen met het geven van schokken. De proefleider wilde natuurlijk kijken hoever hij kon gaan als autoritair figuur. Hoever een autoriteit de proefpersoon kon overtuigen om verder te gaan en zwaardere schokken toe ging dienen aan een gelijk medemens.

De proefleider wees bij weerstand van de leraar op het belang van het onderzoek en gebruikte daarnaast zinnen als:

  • Gaat u maar verder.
  • Het is noodzakelijk voor het experiment dat u doorgaat.
  • U hebt geen keuze, u moet doorgaan.
  • Er is geen sprake van lichamelijke schade
  • Het is mijn verantwoordelijkheid. Gaat u alstublieft door.

Ondanks dat het niet de proefleider was die de schokken toediende aan de leerling, maar de proefpersoon zelf, kon hij hem overtuigen om steeds een stap verder te gaan. Steeds een stap richting levensgevaarlijke schokken en de mogelijke dood van een medemens. De vorm van autoriteit, de orders en het zogenaamd wegnemen van verantwoordelijkheid zorgde er via gehoorzaamheid en geloof in autoriteit ervoor dat meer dan 50% van de mannen de orders opvolgde en de dodelijke schok gaf aan zijn medemens. Meer dan 50% gehoorzaamde ondanks innerlijke weerstand. Zij luisterden sterker naar een externe autoriteit, dan naar hun eigen morele IK. Een onschuldig persoon werd daardoor in de ogen van de leraar mogelijk vermoord. Je komt binnen voor een test en in essentie een uur later heb je iemand zwaar mishandeld op grond van orders en “het grotere goed”

Gelukkig lag voor de leraar de verantwoordelijkheid bij de onderzoeker, zoals hij had aangegeven. wat een grote illusie is. Elke eigen actie heeft een  eigen verantwoordelijkheid, of iemand fictief de verantwoordelijkheid overneemt. Een eigen actie is een eigen actie. Het lukte de autoriteit om de proefpersonen, of te wel leraren te overtuigen. Zelfs toen er geen geluid meer van de kant van de leerling kwam, werd de leraar aangemoedigd om door te gaan met het geven van schokken. Een meerderheid van de mannen ging op grond van orders geven dan ook gewoon door met het geven van de schokken en legden de verantwoordelijkheid bij de ploegleider. Op deze manier rechtvaardigden ze hun actie tegen hun medemens.

“Rechtvaardigen is dan ook het goedpraten van een onjuiste daad. Een juiste daad heeft geen rechtvaardiging nodig. Deze is juist.”

Wanneer werd het project gestopt:

Het kwam voor dat een proefpersoon, leraar wou stoppen. Dit gebeurde dan ook als de proefpersoon na 4 aanmoedigingen van de ploegleider alsnog wou stoppen. Nadat de proef gestopt was, werd aan de proefpersoon uitgelegd waarvoor het onderzoek echt voor bedoeld was. Niet het geheugenproces, maar om de vraag te beantwoorden, hoever een persoon zou gaan bij het opvolgen van orders. Daarnaast werd de acteur erbij gehaald, om te laten zien dat hem niet daadwerkelijk iets gebeurd was.

Nu de vraag aan jou. Hoever zou jij denk je gaan? Zou je stoppen voor de 200 volt, voordat milgram-shock-box.jpgde man aan de andere kant zware pijnen en hartfalen ondervindt en wat zou je denk je doen als de ploegleider jou verzoekt om door te gaan, terwijl jij hebt aangegeven dat je dat niet wil? Zou je doorgaan tot het eind. Tot de (bijna) dodelijke schok, zou jij luisteren of zou je ervoor zorgen dat de ander zonder schade de deur uit gaat?

Uitkomst van het project:

Het antwoord op de vraag hoeveel testpersonen een dodelijk voltage hebben gegeven, is een eye-opener voor de mensen die denken dat zij dit niet zouden kunnen doen. Dat zij niet zouden worden beïnvloed door autoriteit en de onderdanigheid daaraan. Want uit de resultaten van het onderzoek bleek, dat  65 procent van de proefpersonen de dodelijke schok aan de ander had gegeven. Dit terwijl de deelnemer niet meer reageerde, ging toch het overgrote deel van de proefpersoon gewoon door met het drukken op de schokknop. In alle gevallen na het aandringen van de autoriteit in de vorm van de ploegleider. Alle proefpersonen hebben daarnaast de 330 volt lijn bereikt. Het betreft hier een schok die de benaming intens/extreem heeft gekregen.

Houd hierbij in gedachten dat de proefpersoon niet doorhad dat de andere deelnemer een acteur was. Deze persoon dacht dat wat er tijdens de test gebeurde, echt was. Bedenk hier ook bij dat het op de Universiteit van Yale was, de onderzoeker zich kleedde en gedroeg naar zijn rol als onderzoeker en de apparatuur en opzet van het hele onderzoek echt leek.

Conclusie:

Gewone gezonde mannen hebben voor een uur lang meegedaan aan een experiment, waarmee ze 4 dollar verdienden. Het overgrote deel daarvan deelde uiteindelijk een (bijna) dodelijke schok uit aan een medemens. Terwijl elk van de mannen de vrije wil had om het onderzoek te stoppen en op te stappen. Deze mannen ervaarden enorme spanning en druk vanuit externe invloeden. Zij gingen onder druk en het afgeven van verantwoordelijkheid door en volgden de orders op. Deze orders hadden in hun gedachten zware gevolgen, toch gingen ze door, omdat ze niet op durfden te staan tegen een autoritair figuur of instituut. Hij was zogezegd voor een uur baas boven hen en kon uiteindelijk bepalen dat de proefpersoon een ander mens dan wel het ziekenhuis in hielp of zelfs vermoorde. Een belangrijke conclusie.  

Verschillende opzetten van het onderzoek:

Millgram heeft via meerdere opzetten geprobeerd om te achterhalen wat nou juist de drijfveer is van het sadistische gedrag wat een proefpersoon liet zien. Hoe kon een gezonde morele man dit doen? Uit meerdere verschillende onderzoeken bleek, dat de gehoorzaamheid niet iets was wat altijd hetzelfde was. De opzet van het onderzoek had invloed op het opvolgen van orders en de kracht die een autoriteit en situatie had.

Invloeden:

  • Het opvolgen van orders van de onderzoeker via de telefoon zorgden voor minder zware schokken.
  • Het opvolgen van orders van grotere afstand had eenzelfde invloed.
  • Het aanwezig zijn in dezelfde of afgescheiden ruimtes tussen de onderzoeker en de proefpersoon zorgden ervoor dat orders juist minder of juist meer werden opgevolgd.
  • Het verschil tussen mannen en vrouwen was niet groot. Beiden gaan in de beschreven omstandigheden voor het overgrote deel tot de maximale of te wel dodelijke schok.

De situatie en de aanwezigheid van autoriteit  had grote invloed. Hoe dichter bij een autoriteit was hoe verder de schokniveaus opliepen. Orders via de telefoon hadden ook minder invloed. Vrouwen en mannen zijn vergelijkend wat een belangrijke conclusie is voor de onderzoekers, maar ook voor mensen in het algemeen. Het leert je wat een vorm van autoriteit, het geven van orders en de verschillende situaties met een persoon kunnen doen. Hoever zij kunnen gaan door iets te doen wat een ander hen oplegt. Vrije wil, versus gehoorzaamheid. De communicatiemiddelen om orders door te geven, in de buurt zijn van de testpersoon of juist afstand creeeren tussen de leraar en de leerling heeft allemaal invloed. Hoe meer afstand, hoe makkelijker het is om hogere schokken uit te delen.

“De belangrijkste woorden zijn angst, verantwoordelijkheid en (eigen) autoriteit.”

Hoe meer je jezelf onderzocht hebt, je eigen autoriteit omarmd hebt en opstaat voor eigen onderzochte normen en waarden, hoe minder bevattelijk je bent voor autoriteit en het opvolgen van orders. Zoals uit de testen blijkt, is het grootste deel van de proefpersonen onderdanig aan autoriteit. Wel in een maatschappij van de jaren 60. Toch blijkt uit studies in de huidige tijd, dat millgrams onderzoek de standaard heeft gezet voor gemiddeld menselijk gedrag. Verlangens tot het behoren tot een groep en de angst om ervan afgesloten te worden, hebben mede een groot effect op de menselijke psyche. De angst tot het verliezen van identiteit, zichzelf en de overleving zijn sterke factoren die invloed uitoefenen op daden in het leven. Zoals het onderzoek laat zien, is het een continue innerlijk conflict. De stap naar het goede of het slechte, het juiste of onjuiste en de rechtvaardiging hiervan. We bevinden ons allemaal op ons eigen level van goed en kwaad, waarvan de pendelum altijd kan omslaan van goed naar het kwaad en andersom. 

10 leerpunten uit milgrams onderzoek

Maar hoe kan er verder bewustzijn ontstaan, hoe kun je als persoon of zelfs als groep doorzien hoe autoriteit je wil beïnvloeden om een onjuiste daad te laten uitvoeren. Er zijn een aantal punten die dit duidelijk laten zien. Want iemand wordt niet zomaar tot een bepaalde daad gebracht. Er gaan vaak meerdere lagen van situaties overheen, voordat een persoon zover gekregen wordt om iets tegen zijn eigen waarden te doen. De tien punten die ik ga beschrijven, komen uit het boek het Lucifer Effect en zijn interessante en belangrijke feiten en tips. Die laten zien hoe autoriteiten die willen misleiden, gebruik maken van bepaalde tactieken. Je gaat ze terugzien in je dagelijkse leven, verkopers, de media, reclames, de politiek, het werk en misschien zelfs van je geliefden om je te beïnvloeden en te overtuigen van iets. Elk met natuurlijk hun eigen mate van gevolgen. De 10 punten zal je ook terug zien in de andere behandelde paragrafen.

De 10 punten:

1. Laat de deelnemer met de taken en procedures instemmen. Via mondeling en liever nog schriftelijke toestemming of akkoord. Zodat het gedrag gecontroleerd en op grond van het contract of overeenkomst beïnvloed kan worden.

Contracten zijn er om een persoon mentaal te binden. Alles is mentalisme. Doorzie dit om door de regels de waarheid te zien. 

2) Geef de deelnemers een betekenisvolle rol om te spelen. Een bepaalde machtspositie die een bekende rolverdeling heeft en die automatisch bepaalde manieren en reacties oproept. Leraar/leerling, Militair/vijand, Vriend/Rivaal, Upgrade Status/imagoschade.

Rollen kun je innemen en weer loslaten. Het heet niet voor niets een rol. Het vasthouden ergens aan is een mentale constructie en gevangenis.

3) Presenteer fundamentele regels om op te laten volgen. Welke zinnig lijken op het eerste gezicht. In de loop van het onderzoek worden deze regels gebruikt om eigenlijk ongewilde gehoorzaamheid te rechtvaardigen. Want regels waar iemand vooraf mee akkoord gaat, kunnen gehoorzaamheid afdwingen, omdat een mens gericht is op het nakomen van regels waarmee ze akkoord zijn gegaan. Regels kunnen ook expres vaag gehouden worden, waardoor deze verderop een gemanipuleerde invulling krijgen in de loop van de acties die je uitvoert. Zo kunnen ze zo nodig aangepast worden voor het belang van de autoriteit die je in een bepaalde richting wil sturen.

Ga nooit zomaar ergens mee akkoord. Bij vaagheid is het voor de ene partij verder in te vullen maar tegelijkertijd net zo goed voor de ander. Daarnaast zit niemand vast aan onjuiste contracten. Ook al zegt de mind dit vaak wel. 

4) Pas de woordkeuze aan. Maak gebruik van andere termen, om de misdaad of de leugen te rechtvaardigen. Dit is eerder beschreven in het Fallacie deel. De manipulatie via het gebruik van een andere benaming, zodat de persoon misleid wordt en alsnog doorgaat met het kopen van een slecht product of doorgaat met het uitvoeren van een misdaad. In dit onderzoek, de goedkeuring door te zeggen dat “het belangrijk is om door te gaan voor de juiste onderzoeksresultaten en het doel de gevolgen rechtvaardigd.

Let op woordkeuzes, ze zijn een handige manier om iets beter te laten lijken dan het is. Marketingsgroepen, propaganda kanalen, politici, religieuze instellingen zijn hier heel goed in. 

5) Geef de verantwoordelijkheid af aan anderen. In dit geval de onderzoeksleider. De hele illusie van verantwoordelijkheid afstaan is terug te zien in dit onderzoek, maar ook daarbuiten. Denk maar eens aan de zin: “Het moest van hem”, “Zij is de leider, je moet bij haar zijn”, “ik doe alleen maar mijn werk”. Allemaal voorbeelden van de verantwoordelijkheid afstaan. Iets wat ook maar al te vaak gebruikt wordt in het leger, de politie, verkopers, bankiers en ga zo maar door. In essentie kun je verantwoordelijkheid nooit afstaan.

Verantwoordelijkheid is nooit af te geven aan een ander. Een genomen actie is de eigen (on)gekozen actie.  Opstappen kan altijd. De gevolgen zijn voor jou. Leiders die bijvoorbeeld oorlogen aansturen hebben zelf vaak geen daadwerkelijk bloed aan hun handen, het zijn de onderdanigen die hun orders uitvoeren die de daadwerkelijke acties in oorlogen uitvoeren. De meeste misdaden worden in essentie gepleegd door de onderdanen. 

6) Begin met de eerste stap die genomen moet worden om iemand in een bepaald vooraf gekozen richting wordt gebracht. Van een aanslag, een klein verzoek, een snuif of kleine overtreding. De eerste stap is het belangrijkste. Daarop volgt stap 7.

Neem met voorbedachte rade, een moment van logica en intuïtie de eerste stap. Ga niet zomaar ergens in mee. 

7) Doe de acties stap voor stap. Begin met een kleine stap en verhoog deze met kleine stappen, zodat de persoon langzamerhand gewend raakt en verslaafd raakt aan bepaalde stoffen, een knop van 470 volt uiteindelijk omzet, een gevangene vernederd of iemand een uiteindelijk een oorlog instapt om te vechten voor iets waarvan hij of zij overtuigd is geraakt . Allemaal via kleine stapjes, kleine oorzaken die ongemerkt leiden tot een groot gevolg. Door kleine stappen te nemen, valt de verhoogde en uiteindelijk grote stap niet meer op en zie je het grote verschil niet.

Let op kleine opvallende stappen. Het één leidt tot het ander. Zowel in positieve als negatieve zin. 

8) Verander de autoriteit van een rechtvaardige, geleerde en juist moreel persoon langzamerhand naar een daadwerkelijk autoritaire, bevelende en misdadige autoriteit. Doe dit wederom in stappen. Er zal namelijk op den duur verwarring ontstaan. Vriend en autoriteit hebben een bepaalde zekerheid en veiligheid over zich. Zij moeten veranderen om een persoon te sturen richting onderdrukkend gedrag. Dit valt de ene groep wel op, de ander niet. De autoriteit zal proberen geleidelijk te transformeren van goed naar kwaad. Degenen die het opvalt. Zal meer tegengas geven dan degeen die het niet opvalt. Die blijft in vele gevallen trouw aan de autoriteit totdat het te laat is en er teveel angst is om op te staan tegen de onderdrukkende macht, met als gevolg onderdanigheid.

Let dus op verandering van autoriteiten en hetgeen ze zeggen en daadwerkelijk doen. Zo kom je achter het ware gezicht van de persoon of groep die je wil sturen of misleiden. 

9) De prijs van vertrek moet hoog zijn. Geef aan de ene kant een gevoel van keuze en de ruimte tot verbale kritiek (klachtenformulier) en vraag aan de andere kant gedragsgehoorzaamheid. Dit is van belang voor het imago en zelfbehoud. In de loop van het onderzoek of de te ondernemen actie kan hiervan gebruik gemaakt worden om de persoon makkelijker te sturen. Want er zal spanning opgeroepen worden bij een actie zoals bij Milgram. Juist de prijs van eigenwaarde en de getekende overeenkomst houdt een persoon vaak in gehoorzaamheid. Dit is de val.

De illusie van keuze is een sterk middel om de persoon een gevoel van vrijheid en eigen keuze te geven. De manier waarop de keuze is ingebouwd is daarentegen niet in balans. Iedereen heeft altijd meer keuze dan zwart of wit. 

10) Het gebruik van een ideologie, waardoor een middel gerechtvaardigd wordt. Het ideologie is in dit geval het onderzoek naar geheugen en het grote wetenschappelijke belang hiervan. In andere gevallen worden bijvoorbeeld mensen overtuigd om misdaden tegen andere mensen uit te voeren, omdat zij een vijand zijn voor het land, de groep, de religie, de familie of de eigen veiligheid. De ideologie is dan opschonen van de rotte appels, om weer een gezonde gemeenschap te krijgen. Hoe crue dit kan klinken, het is de waarheid. Een doel wat uiteindelijk nooit behaald zal worden.

Bij verkoop van producten wordt het ook gebruikt, waar bijvoorbeeld wordt aangegeven dat de bijwerkingen van medicijnen geaccepteerd moeten worden om de positieve effecten mee te krijgen. In het ene geval zullen medicijnen goed werken, in een ander geval wordt te snel gegrepen naar medicijnen, die in een cocktail meer fout dan goed doen. Het is niet voor niets dat er per jaar meer dan 10.000 mensen in Nederland en meer dan 100.000 mensen in Amerika sterven aan medicijn gebruik. De ideologie, de medische autoriteit boven rationaliteit. Waar een gezondere levensstijl vaak preventief meer oplevert, dan het blijven toedienen van chemische middelen. Ideologie  is desondanks een hele goede manier om op de onwetendheid van de mens te spelen. Op zoek naar zekerheid, veiligheid, perfectie, voortplanting en ga zo maar door. Ken de kernwaardes en je weet hoe mensen gemanipuleerd kunnen worden.

Zie de ideologie, het middel en de proportionaliteit. Dus is het middel terecht en in proportie met het doel. Rechtvaardiging die door de proefpersonen werd gevoeld, was mede gericht op een geloof in ideologie, die hun daad rechtvaardigde.

Drone aanvallen en autoriteit: 

 Een interessant voorbeeld van het Millgram project zijn de huidige Droneaanvallen in het midden-oosten. Militairen die in een aparte kamer of bus zitten, die met een bestuurbaar gevechtsvliegtuig raketten afschieten of bommen laten vallen op targets gegeven door autoriteiten. De autoriteit geeft de orders en de militairen volgen het op. Zij sturen het vliegtuig naar een bepaalde  plekarticle-2220828-159976F6000005DC-927_636x449.jpg en de commandant of autoriteitsvorm geeft aan dat de militair de target moet aanvallen. Met als gevolg dat Drone aanvallen tienduizenden tot honderdduizenden mensen hebben vermoord, waarvan ook vele onschuldige burgers. Allemaal met een joystick, een scherm en een druk op de knop. Er wordt zo gebruik gemaakt van verschillende overtuigingsmiddelen om een soldaat de acties te laten uitvoeren die de autoriteiten willen. Het middel afstand, een contract wat is getekend, een ideologie in de vorm van terrorisme bestrijding, de verantwoordelijkheid die bij de Amerikaanse overheid ligt, gebruiken van bewoordingen als terrorist, een gevaar voor de westerse Vrijheid, de machtspositie van de ordergever, het computerspel wat uiteindelijk reallife is. 

Het is een voorbeeld van de sadistische invloed sfeer van autoriteiten en ordervolgers. Controlefreaks en onderdanigen. Het grootste gevaar van de mens. Iets wat we allemaal in ons hebben, zolang we niet voor onszelf instaan en daadwerkelijk connectie met onszelf hebben gemaakt. Het zijn de basale overlevingsinstincten die het in dit geval overnemen. Met alle gevolgen van dien. Hoe meer mensen zichzelf versterken, hoe minder macht sadistische machthebbers hebben. Zij zijn niet degenen die de actie uitvoeren, het zijn de ordervolgers die de misdaden plegen op grond van orders. Hitler heeft in de 2e wereldoorlog niet al die mensen vermoord. Het waren de burgers, de militairen, politieagenten en kampbewakers die gehoorzaam waren en luisterden naar order van Hitler en zijn “commandanten”. Hitler staat hier symbool voor de andere tyrannen, van de Katholieke kerk, Fundamentalistische leiders, George Bush, Erdogan, Kim Jung Il, MAO, Assad, Barack Obama, Napoleon en ga zo maar door. In meer of mindere mate onderdrukken zij anderen via het geven van orders aan onderdanigen. Zij verdelen en heersen. Door orders te geven, de grote massa te overtuigen en hen slaafs misdaden te laten plegen. Zonder onderdanigheid van de mens kunnen zij geen onderdrukking, controle en misdaden laten plegen tegen andersdenkenden.

Aangeleerde identiteit en het gevaar ervan:

Als gemiddeld mens zijn we opgegroeid in een wereld, waarin we geleerd worden om ons over te geven aan een vorm van externe autoriteit. Van religie, overheid, dictatorschap, cultuur, familie en traditie. Dit wordt met de paplepel ingegoten. Een referentiekader hebben van waaruit je de wereld bekijkt is niet fout. Het is juist belangrijk omdat je daarmee informatie kan schiften. Het wordt pas fout of gevaarlijk op het moment dat een traditie, een wet, een norm andere bevolkingsgroepen worden beperkt. Wanneer er sprake is van onderdrukking en het gebruik van angst als middel moeten de alarmbellen gaan rinkelen. Op dat moment is er sprake van beperking van vrijheid om te zijn wie jij bent of iemand anders is. Dan is er geen sprake meer van waarheid, maar van gecreëerde illusie. Door iemand af te sluiten van het 1 en te beperken tot het ander. Vaak de angsttheorie die door het geloof wordt aangespannen, de overheden, culturele verschillen en gevaar voor de familieer.

Sommigen gaan zover voor hun aangeleerde perceptie en schijnrealiteit, dat ze geliefden, vrienden of medemensen van te voren beperken, onderdrukken om te zijn wie ze zijn en via verschillende methodes weer proberen in het gelid te krijgen. Ook wel genoemd het behoud van maatschappij of ideologie. Die in de meeste gevallen niet op waarheid onderzocht wordt, maar als een religie of geloof met de benodigde middelen in stand gehouden wordt en waarin blind geloofd wordt zonder daadwerkelijke kennis, maar door gehoorzaamheid aan een aangeboren regelgeving. Het zijn de  politieagenten in burger, die mensen corrigeren wanneer ze afwijkend gedrag vertonen of iets onderzocht hebben wat niet in lijn licht met de ander zijn of haar aangeleerde realiteit. We zijn langzamerhand elkaars politieagenten geworden en houden regelgeving van bovenaf in stand. Alleen als een ander onderdrukt of beperkt wordt is het van belang om op te treden.

Maar wie zijn de autoriteiten die maar al te graag invloed uitoefenen op de meerderheid en wat voor invloed hebben ze op mensen? Zijn ze wie ze zeggen te zijn en wat voor gemeenschappelijke eigenschappen hebben ze? Dit wordt in de volgende paragraaf beschreven, zodat we een stap dichter bij de realiteit kunnen komen. 

Tips om het proces van Milgram en het Lucifer Effect te doorzien en te overwinnen wordt in hoofdstuk 7 verder beschreven. Waar een aparte paragraaf wordt besteed aan het onderwerp!